ورني گليمي تك روست كه از نظر بافت در حد وسط گليم و قالي قرار مي گيرد. هنر ورني بافي، بومي آذربايجان بوده، هنوز داراي رونق و خواستار فراوان است. ورني عمدتاً در قشلاق عشاير كوچ رو كه حجم كاري كمتر است توسط زنان و دختران بافته مي شود. به همين سبب نقوش و رنگ آميزي ورني ها كاملاً متاثر از فرهنگ، باور و روحيات عشايري است.

نقوش ورني عمدتاً متشكل از موتيفهاي روستايي، ثابت و شناخته شده است كه در قالب نقشه هاي شكسته و هندسي متصور مي شود. در ورني هاي شهري به ندرت از نقوش گردان كه شامل اسليمي و ختايي است، نيز استفاده مي شود. به سبب شيوه بافت ورني، ايجاد نقوش گردان بسيار دشوار است و اين نقوش در ورني ها بسيار نادر بافته مي شود.

دار ورني چهارچوبي مربع شكل است كه تنها اختصاص به ورني نداشته براي قالي بافي هم استفاده مي شود و شامل اجزاء: سردار، زيردار، چپ رو، راست رو، ستونهاي وسط، كوجو، چوب هاف، نيمكت يا تخته بند و گوه (براي دارهاي چوبي) مي باشد.
طول دار ورني (درازاي چپ رو و راست رو) مساوي است با نصف طول ورني + 30 سانتيمتر و عرض آن (طول سردار و زيردار) برابر است با عرض ورني + 20 سانتيمتر، دار ورني به دو صورت افقي و عمودي است كه دار افقي معمولاً در عشاير كوچ رو (به دليل ارتفاع كم چادرهاي عشايري) و دار عمودي معمولاً در ورني هاي شهري استفاده مي شود. براي ورني بافي خامه ها كلاف نمي شود و به اندازه 40 سانتيمتر بريده شده به صورت بسته هايي كه به آن آسما (آويزان) مي گويند در بالاي دار آويزان مي شود.



انواع ورني از نظر مواد اوليه :
1- ورني تمام ابريشم كه چله و خامه هر دو از ابريشم است.
2- ورني نيم ابريشم كه چله پنبه اي و خامه ابريشم است. امروزه كه ورني بيشتر كاربرد زينتي پيدا كرده اكثر ورني ها از همين جنس بافته مي شوند.
3- ورني كف ابريشم كه تار پنبه اي، متن ابريشم ونقوش پشمي است .
4- ورني تمام پشم كه هم تار و هم خامه آن ابريشمي است .
5- ورني نيم پشم كه تار پنبه اي و خامه پشمي است .

ابزار كار ورني بافي:
1- دفتين يا دفه 2- سيخ 3- كارد يا قيچي 4- متر 5- آچار براي شل و سفت كردن پيج هاي متصل به دار 6 - دار چوبي يا فلزي 7- تخته بند يا نيمكت

شيوه كار:

-چله كشي :
چله كشي يا چله دواني در ورني مشابه قالي است. به اين صورت كه چله كشي روي دار و بوسيله 2 نفر انجام مي گيرد. قبل از چله كشي سالم بودن دار بوسيله متر امتحان مي شود. دو نخ كه به آنها نخ زه مي گوئيم با فاصله 40 سانتميتر از يكديگر روي دار به صورت افقي به راست رو و چپ رو بسته مي شود تا هنگام چله كشي تار از زير اولي و روي دومي و يا بالعكس عبور كند. پس پايان عمل چله كشي به جاي نخ زه پاييني چوب زه را رد مي كنيم كه حداكثر 3 ميليمتر ضخامت، 2 تا 3 سانتيمتر عرض و طولي برابر عرض دار دارد. به جاي نخ زه بالايي چوب هاف را رد مي كنيم كه فقط كمي ضخيم تر از چوب زه است. بعد از پايان اين مراحل به چله ها چوب كوجو مي بنديم كه استوانه اي چوبي به قطر حدود 10 سانتيمتر است و وظيفه جابه جا كردن چله هاي زير و رو در هنگام گليم بافي و پود زني را دارد و از پراكندگي ناهماهنگ چله ها جلوگيري مي كند و مانع ايجاد عيب سره (متفاوت بودن عرض ورني در دو انتهاي بالاو پايين آن ) مي شود.

- شروع بافت :
ابتدا چند رديف گليم بافي مي شود و بعد بافت ورني را آغاز مي كنيم.
گليم بافي ابتداي ورني و پود كلفت مابين رجهاي ورني با جابه جايي كوجو همراه است كه در اصطلاح به اين نوع بافت، ترسه كيليم ميگويند. در گليم بافي از پود كلفت همرنگ و هماهنگ با رنگ متن ورني استفاده مي كنيم.



براي شروع بافت دو چله، يكي زير و يكي رو را بلند مي كنيم و نخ خامه را يك دور كامل به دور آن پيجانده كمي مي كشيم تا سفت شود. (گاهاً نخ خامه به جاي دوتار به دور يك تار پيچيده مي شود كه در اين صورت كيفيت ورني بالا رفته، زمان بافت و مقدار مواد اوليه مورد نياز بيشتر مي شود) بعد مطابق نقشه ذهني يا موجود، همين عمل را با ادامه خامه تكرار مي كنيم و يا اضافي خامه را رها كرده گره بعدي را با خامه ديگري مي زنيم. همين عمل را تا پايان يك رج كامل ادامه مي دهيم و سپس پودكلفت را از لابه لاي چله هاي زير و رو رد كرده، دفه مي زنيم. (در اثر جابه جا شدن كوجو هنگام زدن پود كلفت، جاي چله هاي زير و رو هم عوض مي شود و پود كلفت بين چله ها به صورت مواج آرايش مي يابد) در ورني برخلاف قالي، پود نازك زده نمي شود.

از آنجا كه طول دار تقريباً نصف طول ورني است، پس از بافت نصف نقشه به سردار مي رسيم.
دراين زمان، به وسيله آچار پيچ وسط دار و راست رو و چپ رو را شل مي كنيم. (يا گوه ها را از راست روي دار چوبي بوسيله چكش در مي آوريم) كه در نتيجه آن چله ها شل مي شود و ورني روي دار آزاد شده به آساني گردانده مي شود. ورني را به سمت پايين مي كشيم تا قسمت بافته شده به پشت دار منتقل شود و ادامه بافت مقدور گردد. سپس دوباره دار را بحالت اول بر مي گردانيم و عمل بافت را تا پايان نقشه ادامه مي دهيم. پس از پايان بافت دوباره دقيقاً به اندازه ابتداي كار گليم مي بافيم و بعد از آن چله ها را با فاصله 15 سانتيمتر از گليم بافي سروته كار، قيچي مي كنيم و ورني را پايين مي كشيم. معمولاً ريشه هاي ورني را به شيوه هاي مختلف آرايش ميدهند.




فیلم مربوط به ورنی بافی