سراميك ساخته شده از خاك سفيد ( كائولن) از جمله هنرهاي بومي منطقه زنوز شهرستان مرند ميباشد كه در شهر تبريز و در كارگاه برادران قابچي به صورت كاملا سنتي با كيفيت ممتاز توليد ميشود و آوازه لعاب فيروزه ي ارائه شده در اين كارگاه در سراسر ايران و حتي فراتر از مرزهاي كشورمان نيز رسيده است. عده اي از هنرمندان اين استان با ايجاد تزئيناتي بر روي سراميكهاي توليدي اين كارگاه، با استفاده از تكنيكهاي نقاشي، برجسته كاري،كنده كاري و مشبك كاري زيبايي دوچنداني به اين آثار ميبخشند. .برخي از اين آثار به كشورهاي اروپائي نيز صادر ميشود.

كارگاه سفالگري برادران قابچي از معدود كارگاه‌هاي سنتي سفالگري منطقه مي‌باشد، كه از سال 1327 در محله سرخاب تبريز به فعاليت خود ادامه مي‌دهد. توليدات اين كارگاه عبارتند از ظروف سفالين كاربردي از جنس خاك سفيد (كائولن منطقه زنوز مرند) كه با پوشش لعاب فيروزه و يا لعاب ترانسپارانت بي‌رنگ و توسط چرخ سفالگري ساخته و پرداخته ميشوند. كليه مراحل ساخت سفال اعم از تهيه خاك، گل و لعاب و همچنين ساخت و پخت و لعاب‌زني، شخصاً توسط برادران قابچي انجام مي‌پذيرد و در توليد سفالهاي خود وابستگي حرفه‌اي بسيار اندكي به خارج از كارگاه دارند.
استاد عباس و مرحوم احمد قابچي اين هنر را از پدر خود استاد محمد قابچي در زنوز فرا گرفته اند و بطور كلي اساتيدي كه همزمان يا قبل از برادران قابچي در زمينه اين نوع سفال در شهر زنوز فعاليت داشته اند در نموداري با استفاده از اطلاعات مندرج در پژوهش خانم فريده تطهيري مقدم، معرفي شده اند. در ضمن ذكر اين نكته ضروري است استاد محمود كه احتمالا قديميترين استادكار زنوز بوده از روستاي بينيس شبستر به زنوز رفته است.
اما در مورد چگونگي و روند توليد كارگاه برادران قابچي بايد گفت كه خاك مورد استفاده در اين كارگاه خاك سفيد است كه از معدن بيلورق در نزديكي شهر زنوز برداشت ميشود. اين خاك به هنگام كندن نرم است ولي بعد سفت ميشود. در آب هم نرم نميشود و بايد با آسياب به پودر تبديل شود.



تصوير شماره1- محل كوه آقداغ در نزديكي زنوز كه در گذشته محل تامين خاك مورد نياز سفالگران بوده است ( فريده تطهيري مقدم1374)


تصوير شماره 2- پودر كردن خاك با آسياب ( فريده تطهيري مقدم1374)

پودر خاك سفيد را به نسبت 4 به يك با شيشه ساييده شده مخلوط ميكنند بطوريكه خاك را روي دو لايه كرباس پهن كرده و شيشه را با آب مخلوط كرده و كم كم به خاك اضافه نموده و تبديل به گل ميكنند. و سپس گل را لگد كرده و سپس درون كرباس پهن شده جمع ميكنند.

تصوير شماره 3- مخلوط كردن شيشه وآب با خاك( فريده تطهيري مقدم1374)



تصوير 4- لگد كردن گل( فريده تطهيري مقدم1374)



تصوير شماره 5- جمع كردن گل( فريده تطهيري مقدم1374)



تصوير شماره6– گل پيچيده شده داخل كرباس و نايلون( فريده تطهيري مقدم1374)

پس از آماده شدن گل، بدنه هاي مورد نظر توسط استادكاران برروي چرخ سفالگري ساخته شده و تراش داده ميشوند و پس از خشك شدن جهت انجام پخت اول (خام پخت) داخل كوره گذاشته ميشوند و در دماي حدود الي700 الي 800 درجه سانتيگراد و در مدت زمان 5 ساعت پخته ميشوند.


تصويرشماره 7- ساخت ظروف بوسيله چرخ توسط مرحوم احمد قابچي( فريده تطهيري مقدم1374)



تصويرشماره 8- تراش دادن ظروف ساخته شده( فريده تطهيري مقدم1374)



تصويرشماره 9- ظروف خام آماده براي پخت اول در كوره( فريده تطهيري مقدم1374)

پس از خام پخت شدن ظروف نوبت لعاب دهي فرا ميرسد. قبل از لعابدهي، ظروف خام پخت شده را دردوغابي بسيار رقيق از آب وگل (دست آب) غوطه ور نموده و ميگذارند تا خشك شود. ظروف را بنا بر نياز در لعاب شفاف بيرنگ و يا لعاب فيروزه اي غوطه ور ميكنند و پس از خشك شدن لعاب، با سمباده و ميخ لعاب كف ظروف را پاك ميكنند تا به كف كوره نچسبند. در پخت دوم دماي كوره در حدود 1000 الي 1050 درجه سانتيگراد و مدت زمان پخت بين 7 الي 8 ساعت ميباشد.


تصويرشماره 10- غوطه ور كردن ظروف خام پخت شده در دوغاب رقيق آب وگل ( فريده تطهيري مقدم1374)



تصويرشماره 11- ظروف لعاب خورده در داخل پركهايي قرارداده ميشوند تا به هنگام پخت به يكديگر نچسبند( فريده تطهيري مقدم1374)


تصويرشماره 12- ظروف داخل كوره پخته شده وآماده ميباشند ( فريده تطهيري مقدم1374)


تصويرشماره 13- نمونه اي از آثار آقايان قابچي( نگارنده 1380)

در ميان آثار توليدي برادران قابچي، ظروف منقوشي هم بود كه بوسيله مهر و بعضا با فوتك و قلم و با رنگهاي لاجوردي، فيروزه اي، خاكستري سياه (ميزارات)، بنفش و سبز كرم به صورت زير لعابي و يا كنده كاري تزئين ميشده است.


تصويرشماره 14- بشقاب تزئين شده با مهرتوسط آقايان قابچي( فريده تطهيري مقدم1374)



تصويرشماره 15- بشقاب تزيين شده با قلم مو توسط آقايان قابچي( فريده تطهيري مقدم1374)

فیلم مربوط به سفال خاک سفید