نقره كوبي از جمله صنايع دستي كشورمان مي باشد كه در معرض فراموشي قرار گرفته است و در شهر تبريز، در ساليان اخير بصورت كارگاههاي خانگي و كوچك جريان دارد و فروش آن اغلب به صورت دست به دست مي باشد.
تسبيح ، چوب سيگار و عصا از جمله وسايل كاربردي مي باشند كه هنر نقره كوبي بر روي آن انجام مي گيرد. در برخي موارد اين هنر در آثار تابلوهاي چوبي، پايه هاي تزئيني و تابلوهاي معرق نيز به كار گرفته مي شود.
يسر ( نوعي چوب دريايي) كشكول ( نوعي هسته ميوه آفريقايي) صندلوس، عناب، گردو و شوه (نوعي فسيل چوب) از جمله مصالحي است كه به عنوان بدنه اصلي در هنر نقره كوبي بكارگرفته مي شود و نقره مورد استفاده نيز معمولاً نقره خالص مي باشد. درسالهاي اخير بعضاً در ساخت اين هنر از طلا و سنگهاي قيمتي همچون زمرد، ياقوت و فيروزه نيز استفاده مي شود و در مقياس كمي به كشورهاي عربي صادر مي شود.
شيوه توليد اين هنر بدين ترتيب مي باشد كه ابتدا مفتول مورد نياز ، از جنس دلخواهي همانند طلا ، نقره، الومينيوم، مس، برنج و يا قلع بصورت شمش (يعني خالص ) ساخته مي شود و فلز مورد نياز در بوته هاي زرگري ذوب و دريچه هاي مخصوص مفتول ريخته مي شوند، پس با استفاده از دستگاه نورد بصورت مفتول چهارگوش در سايز مورد نظر شكل مي گيرند.

نوك مفتول چهارگوش را با استفاده از قيچي يا سوهان تيز كرده (تصوير شماره 1) و سپس موم كاري نموده و با تعيين شماره حديده از حديده اي بزرگتر عبور مي دهند (تصوير شماره 2) تا اندازه مفتول به شماره و سايز مورد نظر برسد. پس از آماده شدن مفتول، بر روي سطح مورد نظر، كار طراحي انجام گرفته و طرح مورد نظر بر روي بدنه پياده مي شود. در سطوح كوچك و مدور، مي توان بدون انجام طراحي قبلي و به صورت تجربي و ذهني كار را ادامه داد.



(تصوير شماره 1)



(تصوير شماره 2)

پس از طراحي ، كار سوراخكاري انجام مي گيرد كه در نقره كوبي مهمترين قسمت كار مي باشد. چرا كه اين مرحله از كار ، دقت و ظرافت بسياري را مي طلبد . شيوه سوراخكاري بصورت نقطه وار ، منظم و پشت سر هم مي باشد . عمق سوراخكاري نسبت به نوع كار وضخامت آن متفاوت مي باشد ولي بطور كلي نبايد از نيم ملي متركمتر باشند . اندازه مته نيز متناسب با مفتول واندازه كار تنظيم مي گردد. (تصوير شماره 3)


(تصوير شماره3)

پس از سوراخكاري نوبت به كمره اندازي مي رسد . در كارهاي گرد و استوانه اي نحوه كمره اندازي به اين صورت مي باشد كه ابتدا بدنه را روي دينام سوار كرده و در هنگام چرخش با استفاده از اره كماني روي آن به عمق اندازه نصف مفتول شيار داده مي شود و اندازه اره نسبت به اندازه مفتول تعيين مي گردد. (تصوير شماره 4)


(تصوير شماره 4)

پس از ايجاد شيار، مفتول به دور آن چرخانده شده (تصوير شماره 5) و سپس دو سر مفتول با انبر كوچك به هم فشرده شده (تصوير شماره 6) و بوسيله چسب قطره اي به صورت موقت به هم چسبانده مي شود. (تصوير شماره 7) در بدنه هاي تخت پس از شيار اندازي، مفتول روي شيار خوابانده مي شود و نيازي به چرخاندن و چسباندن مفتول نمي باشد.


(تصوير شماره 5)



(تصوير شماره 6)


(تصوير شماره 7)

براي جا انداختن مفتول ، ابتدا مفتول را به صورت گرد و فنر مانند جمع نموده وسپس لاي آن را باز كرده و به شكل حرف واو در آورده مي شود. (تصوير شماره 8) سپس مفتول با ناخن گير در جاي خود فيكس شده و بريده مي شود. (تصوير شماره 9) در سطوح صاف و بزرگ پس از جااندازي مفتول ، روي مفتولها با چكش كوچكي به آرامي كوبيده مي شود تا به خوبي درجاي خود قرار گيرند.


(تصوير شماره 8)


(تصوير شماره 9)

پس از جاي گيري مفتولها ، سطوح مورد نظر پرداخت داده مي شوند.و درمورد سطوح مدور، كار پرداخت زني بر روي دينام يا دستگاه خراطي انجام شده و ابتدا با سوهان جهت هموار سازي فلزهاي اضافي و سپس با سمباده يا دستگاه سمباده زن پرداخت شده و پس از آن نيز با سمباده نرم جلا داده مي شوند.
در مرحله پاياني ، جهت براق كردن كار از خمير جلا و روغن استفاده مي شود. (تصوير شماره10)


(تصوير شماره10)

خوشبختانه با عنايت به اعطاء مهر اصالتهاي سازمان يونسكو به هنر نقره كوبي، اميد است اين هنر به صورت سزاوارانه تري در داخل و خارج كشور به عموم علاقمندان معرفي شده و باعث رونق و ارتقاء كيفي بيشتر اين هنر در نزد هنرمندان كشورمان باشيم.


تسبيح نقره كوبي شده اثر آقاي رضا نظامي پور، هنرمند تبريزي


تسبيح نقره كوبي شده اثر آقاي رضا نظامي پور


عصاي نقره كوبي شده اثر آقاي نظامي پور


فیلم مربوط به نقره کوبی